“Darganfyddwch beth yw eich statws BVD. Peidiwch â bod ofn yr ateb."

21st Jul 2021

Mae Abi Reader, ffermwraig o dde Cymru, yn ffigwr dylanwadol o fewn y diwydiant amaethyddol. Drwy gymorth gan ein rhaglen ddileu a thrwy weithio'n agos gyda'i milfeddyg, mae wedi bod yn profi'n rheolaidd am Ddolur Rhydd Feirysol Buchol (BVD). Gyda 'Statws Efydd' Gwaredu BVD, mae Abi yn falch o'r fuches y mae'n ei chadw, ond mae'n cyfaddef ei bod wedi wynebu nifer o heriau dros y blynyddoedd. Cawsom sgwrs gydag Abi am ei phrofiad o ddefnyddio ein rhaglen wirfoddol.

 

C: Helo Abi. Allwch chi ddweud wrthym sut y clywsoch gyntaf am y rhaglen Gwaredu BVD a sut y daethoch i ddechrau ei defnyddio?

A: Fe welsom ni lawer o gynnwrf yn y wasg Ffermio. Dechreuodd llawer o ffermwyr siarad amdano a chlywais y newyddion drwy fy milfeddyfa, a phenderfynais fy mod am fod yn rhan ohono.

C: Wnaeth eich milfeddyg eich annog i gymryd rhan yn y rhaglen Gwaredu BVD?

A: Do, fe wnaethant ei godi mewn sgwrs â mi. Mae gennym berthynas dda iawn felly rydyn ni bob amser yn sgwrsio am bethau a allai fod ar y gweill.

C: Mae hynny'n beth da! A pha gymorth ydych chi wedi'i gael gan y rhaglen hyd yma?

A: Fe wnaethon ni ein blwyddyn gyntaf o brofion ac aeth popeth yn iawn, felly fe wnaethon ni gymryd y gwaed, daeth y canlyniadau yn ôl ar gyfer ein diwrnod darllen TB, ac roedd hynny'n wych. Yr ail flwyddyn i ni gymryd gwaed, pan ddaeth y canlyniadau hynny yn ôl, cawsom ddarlleniad positif. Fe wnaethom ni benderfynu pa anifeiliaid yr oeddem yn mynd i'w hailbrofi, faint yr oeddem am ei wneud, ac fe edrychon ni ar y cyllid a oedd ar gael i'n helpu.

Roedd posibilrwydd bod gennym anifeiliaid oedd wedi’u heintio’n barhaus (PI). Mae gennym fioddiogelwch uchel yma a dim ond un cymydog - mae ganddyn nhw ffens tair metr o uchder gyda gwrych mawr, uchel yn ei ganol er na wnaethom ni ddiystyru haint barhaus (PI).

Rwy’n credu inni brofi tua 90 o anifeiliaid, a daeth popeth yn ôl yn negyddol. Felly, yn y diwedd fe wnaethom benderfynu mai haint dros dro ydoedd – rhywbeth a oedd wedi mynd drwodd yn eithaf cyflym a gobeithio bod popeth yn iawn.

Fe wnaethom ni brofi eto yn ein trydedd flwyddyn ac roedd popeth yn negyddol. Rydyn ni wedi parhau i fonitro'r sefyllfa ac rydyn ni’n cadw llygad ar fioddiogelwch.

C: Beth oedd eich barn chi ar y broses o sgrinio stoc ifanc a chwilio am haint barhaus (PI)?

A: Gall casglu samplau ar gyfer chwilio am haint barhaus (PI) gymryd llawer o amser, ond allwch chi ddim fforddio gadael i BVD eistedd o gwmpas yn y fuches, felly mae'n werth treulio’r amser yn ei wneud. Mae'n broses syml iawn - cael y grŵp hwnnw o stoc ifanc allan, ystyried pa rai rydych chi'n mynd i'w profi a pham, ac unrhyw gysylltiadau uniongyrchol posibl.

Mae BVD yn glefyd hawdd iawn i'w ddileu o'ch buches, ac mae'n rhoi mwy o amser i chi ganolbwyntio ar y clefydau eraill. Os oes gan wartheg ryw fath o haint, baich rhyw fath o glefyd, mae'n eu gwneud nhw’n agored i broblemau eraill, heb amheuaeth, ac mae'n gost ar ôl cost ar ôl cost. Mae'n bwysig cadw ar ben y peth cyn iddo luosi yn eich buches a mynd yn anoddach fyth i'w reoli.

C: Pa mor bwysig yw hi i chi fel ffermwr, bod eich milfeddyg yn gwbl gefnogol o’r rhaglen hefyd?

A: Mae'n gwbl hanfodol, oherwydd byddai cymaint o rannau, fel ffermwyr, nad ydych yn eu deall - fyddwch chi ddim yn deall y jargon, na pham eich bod yn gwneud yr hyn rydych yn ei wneud, a beth mae'r cyfan yn ei olygu. Mae eich milfeddyg yno i'w egluro mewn iaith y mae ffermwyr yn ei deall ac egluro’r hyn y mae angen i chi ei wybod. Mae angen i chi hidlo popeth heblaw'r hanfodion sy'n bwysig i chi, ac yna maen nhw yno i helpu i ddelio â'r canlyniad.

C: O ystyried iechyd meddwl, pan ganfuoch fod y canlyniad BVD yn gadarnhaol, sut wnaeth hynny wneud i chi deimlo?

A: Mae dod o hyd i ganlyniadau positif yn gallu gwneud i chi deimlo ychydig o gywilydd. Mae'n gwneud i chi deimlo eich bod chi wedi colli rhywbeth. Yna mae rhywfaint o banig - pa gostau sy'n gysylltiedig, pa anifail allai fod wedi’i heintio’n barhaus (PI), a beth ydych chi'n mynd i'w wneud ag ef.  

Fe wnaeth deialog cyson gyda fy milfeddyg ar y pryd wneud cryn wahaniaeth a'm helpu. Fe'm helpodd i gael cynllun ar waith, o ran yr hyn yr oeddem yn mynd i'w wneud. Yna aethom ni drwy'r broses brofi, a daeth popeth yn ôl yn negyddol.

Roedd hynny’n rhyddhad, ac roedden ni am geisio mynd yn ôl ar yr ysgol dystysgrif - Statws Gwaredu Efydd, Arian, Aur. Roedden ni ar statws Arian felly roedd yn fater o ennill Efydd eto a gweithio'n ôl i fyny.

C: Y statws rydych newydd siarad amdano, mae'r rhaglen BVD yn rhoi tystysgrif i ffermwyr sy'n cael canlyniadau sgrinio negyddol i ddweud eu bod yn rhydd o BVD - beth yw eich barn chi am y tystysgrifau hynny?

A: Maen nhw’n ddefnyddiol, rwy'n cyflwyno fy nhystysgrif unwaith y flwyddyn i'm prynwr llaeth oherwydd eu bod am wybod fy statws BVD. Mae bob amser yn eithaf boddhaol sganio'r dystysgrif honno a'i hanfon a dweud mai dyma beth rydyn ni yn ei wneud.

C: Ydych chi wedi siarad ag unrhyw ffermwyr eraill am eu tystysgrifau a'u statws o gwbl?

A: Do, ymhlith ffermwyr llaeth yma mae pawb yn eithaf awyddus i allu profi eu rhinweddau o ran yr hyn maen nhw'n ei wneud i reoli clefydau. Felly mae cael rhywbeth corfforol i ddweud 'dyma beth rydych chi wedi'i roi ar waith' yn eithaf pwysig.

C: Ydych chi'n credu bod y mathau hyn o raglenni yn gwneud i ffermwyr feddwl mwy am effaith prynu a gwerthu gyda BVD?

A: Gobeithio, yn enwedig gyda phawb yn ymdrechu ar y cyd, fod pawb yn siarad amdano. Rydych yn sicr yn clywed llawer mwy o bobl, yn enwedig y rhai sy’n magu lloi, yn siarad amdano ac maen nhw’n hoffi hysbysebu lloi i'w gwerthu fel rhai sydd heb BVD. Mae'n bendant yn dod yn bwynt siarad, ac yn eithaf pwysig.

C: Pa gyngor fyddech chi'n ei roi i ffermwyr sydd naill ai heb sgrinio eu buchesi eto am nad ydynt wedi teimlo'r angen, neu ffermwyr sydd ag anifail sydd wedi cael prawf cadarnhaol ond nad ydynt wedi cymryd y camau nesaf i'w waredu?

A: I ffermwyr sydd heb gymryd rhan eto - mae mor bwysig rhoi cynnig arni, mae'n rhad ac am ddim felly pam na fyddech chi'n manteisio ar hynny? Ymunwch â’r rhaglen, darganfyddwch beth yw eich statws BVD, peidiwch â bod ofn yr ateb, byddwch ofn yr hyn na allwch ei weld ar hyn o bryd. Mae modd gweithio drwy’r pethau hyn. Nid yw mor gymhleth â hynny i weithio drwyddo gyda'ch milfeddyg a chael cynllun gweithredu ar waith, felly nid yw'n golygu ei fod yn drychineb i'ch buches. Mae modd rheoli’r holl beth. I ffermwyr sydd wedi dod o hyd i haint barhaus (PI) y neges yw: byddwch yn gyfrifol a deliwch â'r anifail hwnnw. Mae'n rhaid i bob un ohonom wneud ymdrech ar y cyd yma i'w gael allan o Gymru, nid yw'n mynd i gymryd yn hir os ydyn ni i gyd yn sefyll gyda'n gilydd.

Rwy'n credu fel ffermwyr, yn enwedig ffermydd yng Nghymru lle mae llawer o ffermydd llai, rydyn ni’n treulio llawer o amser ar ein pen ein hunain, yn cnoi cil ar bethau. Os byddwch yn gadael i hyn rygnu ymlaen a pharhau a phob tro y daw milfeddyg allan i'r fferm a bod gennych anifail sâl, rydych bob amser yn meddwl tybed a ydych yn mynd i glywed y cwestiwn hwnnw 'ydych chi wedi profi am BVD?'. Felly, mae gallu ateb 'ydw, mi rydw i ac rydyn ni'n glir', yn golygu llawer. Mae'n un o'r pethau eraill hynny nad oes rhaid i chi boeni amdano.

C: Pa mor bwysig yw hi i chi fod y ffermydd cyfagos i gyd ar yr un dudalen â chi o ran BVD?

A: Mae mor bwysig!  Mae llawer o boeni am ffiniau. Mae gallu diystyru’r trywydd hwnnw a dweud nad oes ganddo 'ddim i'w wneud â'm cymdogion', yn rhoi ychydig mwy o dawelwch meddwl i chi.

C: Rydym yn sôn llawer am nod rhaglen Gwaredu BVD - i'w ddileu o Gymru - ond ar lefel Ryngwladol/DU, pam ei bod mor bwysig ein bod i gyd yn cydweithio i wneud hyn gyda'n gilydd?

A: Rwyf newydd sôn am fy nghymdogion - gallwn i fod ar y ffin a gallai fy nghymdogion fod o Loegr. Fel y gwyddom gyda phob clefyd arall, nid yw'n gwahaniaethu rhwng Cymru, Lloegr, yr Alban ac Iwerddon. Rydyn ni’n masnachu anifeiliaid rhyngom, mae'n rhaid i ni fasnachu anifeiliaid am wahanol resymau, felly mae angen i ni fod â ffydd yn ein gilydd ein bod yn masnachu anifeiliaid iach ac nad ydym yn mynd i gyfrannu at ail-ledaenu'r clefyd. Felly, rhaid i bob un ohonom gymryd cyfrifoldeb.

C: Ydych chi'n credu bod gwaith pellach y gallai'r rhaglen ei wneud i ymhelaethu ar y neges hon?

A: Mae angen gwneud rhagor o waith bob amser, rwy'n credu, ond mae'r gefnogaeth yno nawr. Mae cefnogaeth ac anogaeth yn allweddol i ffermwyr - weithiau mae'n helpu ffermwyr i ddeall pam nad ydynt o reidrwydd yn dod o hyd i broblem – ychydig fel ni, wnaethom ni ddim dod o hyd i haint barhaus (PI), ond nid oedd hynny'n golygu nad oedd gennym broblem. Y mwyaf yr ydym i gyd yn siarad ac yn deall yr hyn y gallwn ei wneud ar ein ffermydd ein hunain, gorau oll fydd y sefyllfa ledled Cymru.

C: Wrth symud ymlaen, pa fesurau personol ydych chi'n mynd i'w cymryd i sicrhau bod eich buches yn parhau’n rhydd o BVD?

A: Byddwn yn parhau i gynnal y profion BVD yn bendant. Mae'n hawdd, rydych chi'n ei wneud unwaith y flwyddyn gyda'ch prawf TB. Mae'n ffordd wych o sicrhau eich bod yn cadw llygad ar lefel y clefyd yn eich buches. Yna mae'r cam ychwanegol o sicrhau ein bod yn cadw ar ben bioddiogelwch hefyd, oherwydd un peth yw darganfod a oes gennych chi BVD ar hyn o bryd, ond mae'n gam ychwanegol arall i'w gadw allan.

C: A pha mor bwysig yw hi i chi y gallai dileu'r clefyd hwn ddod yn ddeddfwriaethol o bosibl?

A: Rwy'n credu bod hynny'n bwysig iawn oherwydd bydd rhai pobl bob amser na fydd am ymgysylltu am ryw reswm neu'i gilydd. Ond dydw i ddim yn meddwl y byddwn ni byth yn rhydd o BVD oni bai ei fod yn dod yn orfodol, a’n bod ni i gyd yn cael ein gorfodi i weithio gyda'n gilydd ar hyn yn y tymor hwy. Rwy'n credu, fel ynys, fod gennym gymaint o addewid i allu cael gwared ar y clefyd hwn. Fe wnes i ymweld â'r Almaen ychydig flynyddoedd yn ôl lle maen nhw wedi'i ddileu ac maen nhw’n ffinio â naw gwlad. Felly, os ydyn nhw’n gallu gwneud hynny, gallwn ni’n bendant wneud hynny hefyd.

C: A oes unrhyw beth o'ch safbwynt chi yr hoffech ei grybwyll?

A: Mae ein statws BVD yn rhan o'n rhinweddau nawr felly rydym yn sôn am Gymru a brand Cymru, a'n safonau lles uchel iawn. Mae hwn yn un hawdd i ni ac yn fuddugoliaeth hanfodol y mae angen inni dynnu sylw ato. Os ydym yn ystyried ceisio dod â mwy o incwm i'n ffermydd o fwy o fasnach dramor, bydd hyn yn ofyniad y bydd y byd yn gofyn i ni ei wneud. Rwy'n credu ei fod yn ddull cost-effeithiol iawn o gadw llygad ar lefelau clefydau yn eich buches.

C: Unrhyw eiriau i gloi, Abi?

A: Rwy'n credu mai'r peth pwysig yn yr astudiaeth achos benodol hon yw'r awydd i'w wneud a pheidio â chuddio o dan broblem bosibl hyd yn oed os na wnaethoch chi ddod o hyd i haint barhaus (PI) ac nad oedd gennych arwyddion clinigol enfawr o reidrwydd. Yr awydd hwnnw i ddelio â'r broblem yn gyflym ac mor effeithlon â phosibl yw'r peth/neges allweddol i'w gyfleu i ffermwyr eraill. Mae'n dipyn o waith, gadewch i ni beidio â chymryd arnom nad yw hynny'n wir, ond mae'r fantais o'i wneud yn gwrthbwyso unrhyw waith posibl. Fel ffermwr, byddwch yn teimlo'n well am eich dull o ffermio, ar ôl delio â'r mater.